درس سيزدهم : موضعگيريها و فعّاليتهاى امام صادق عليه السلام ( 1 ) در درس پيش ، به آثار مثبت و منفى « تقيّه » در زندگى امام صادق ( ع ) اشاره كرديم و در بعد شمارش پيامدهاى منفى آن ، اين نكته را يادآور شديم كه طبيعت « تقيّه » و پنهانكارى ، ايجاب مىكرد بخشهاى عمده و اساسى زندگى امام صادق ( ع ) حتّى علوم و معارفى كه از آن حضرت به خواص ياران خود آموخته شده بود براى هميشه در پس پرده خفا باقى بماند . به عنوان نمونه ابو جميله از « جابر بن يزيد جُعفى » - كه از شاگردان موثّق و ممتاز امام باقر و امام صادق عليهماالسّلام است - چنين نقل مىكند : پنجاه هزار حديث در سينه دارم كه تا كنون آنها را براى كسى باز نگفته‌ام . « 1 » در اين درس اضافه مىكنيم : بجز تقيّه عوامل ديگرى نيز در اين قضيّه سهم داشت كه مهمترين آن را مىبايد در خصلت تاريخ نويسى و انگيزه‌هاى تاريخ نويسان جستجو كرد . يك جمع محكوم و مظلوم همچون تشيّع ، اگر در تاريخ رسمى آن روز ، نامى هم داشته باشد و خاطره‌اى هم از او ثبت شود ، بى شك چنان خواهد بود كه جريان حاكم و ظالم خواسته و گفته و وانمود كرده ، نه آنچنان كه خود بوده است ! براى يك موّرخ رسمى ، دسترسى به اخبار و رويدادهاى وابسته به طبقهء حاكم ،

--> ( 1 ) - بحار الانوار ، ج 2 ، ص 69 .